Niets is veranderd in de psychiatrie

Ik ken mensen die hebben vastgezeten in een psychiatrische inrichting. Niet vrijwillig. Niet omdat ze het wilden. Omdat een arts vond dat het moest.

Ik wil niet ingaan op wie, of waar, of waarom. Dit gaat niet over één persoon. Het gaat over een systeem.

One Flew Over the Cuckoo's Nest

Ken Kesey's roman is uit 1962. De film van Miloš Forman uit 1975. Een halve eeuw geleden.

Wat opvalt als je vandaag een gesloten afdeling van binnen ziet: er is bijna niets veranderd. De gangen zijn schoner. Het meubilair is nieuwer. De medicatie heeft andere namen. Maar de vorm is hetzelfde. Mensen die in crisis zijn worden in een gebouw gezet met andere mensen in crisis. Uniformen veranderen elke dienst. Procedures hebben voorrang op gesprekken. En als je je niet schikt naar de routine, ben jij het probleem.

McMurphy zat tussen mensen die hem niet kenden en niets aan hem wilden veranderen. Vandaag werkt het nog precies zo.

Hoe het echt gaat

Pillen worden voorgeschreven door mensen die je niet hebben gesproken. Niet één keer. Niet vijf minuten. De informatie komt van een verpleegkundige die het van een collega had, die het van een nachtdienst had, die je iets hoorde zeggen toen je probeerde te slapen. Op basis daarvan beslist iemand wat er in je lichaam terechtkomt.

Patiëntenrechten bestaan op papier. In de praktijk zijn ze theoretisch. Je hebt recht op een patiëntenvertrouwenspersoon, maar die komt morgen, of overmorgen. Je hebt recht op een second opinion, maar je zit hier nu. Je hebt recht op je telefoon, je kleding, je contact met buiten, totdat het beter uitkomt om dat in te perken.

En protesteer je, dan wordt het protest een symptoom.

Wat er gebeurt is plausibel

Mensen worden er niet beter van. Mensen worden er slechter van.

Dat is geen mening. Op zo'n afdeling heb ik gezien hoe iemand probeerde zichzelf van het leven te beroven. Op een plek die juist bedoeld was om dat te voorkomen. Het was niet abstract. Het was een willekeurige doordeweekse dag.

Trauma in de zorg is niet zeldzaam. Het is structureel. Een afdeling waar onbekenden je 's nachts wakker maken om je bloeddruk te meten, waar je niet weet welk gezicht morgen op de dienst staat, waar de routine bepaalt en jij volgt: dat herstelt geen mens dat al ontregeld binnenkomt. Het ontregelt verder.

Wat wel werkt

Wat mensen in crisis nodig hebben is geen mysterie.

Rust. Reinheid. Regelmaat. Mensen die je kent. Mensen die van je houden. Een plek waar morgen hetzelfde gezicht binnenkomt als gisteren.

Het is een simpel recept. En het is precies wat het systeem niet levert. Het levert het tegenovergestelde: wisselende diensten, onbekenden, procedures, onvoorspelbaarheid. En dan verbazing dat de patiënt niet rustig wordt.

Open source als kleine stap

Iemand moet beginnen.

Ik heb een platform gebouwd waar mensen die in de psychiatrie zaten anoniem hun ervaring kunnen delen. Het heet Patiëntenstem. Het staat op GitHub onder MIT-licentie: github.com/JoostBoer/patientenstem.

Het is geen startup. Geen product. Geen ding dat ik wil hosten of waar ik geld aan ga verdienen. Het is code. Voor iedereen. Pak het op. Bouw er op verder. Host het. Kopieer het. Doe ermee wat je wilt.

Als je in de zorg werkt en je herkent dit verhaal: neem het mee. Als je ontwikkelaar bent en je wilt iets bouwen dat ertoe doet: fork het. Als je advocaat bent, journalist, beleidsmaker, ervaringsdeskundige: gebruik wat erop binnenkomt.

Dit lost niet alles op. Eén platform verandert geen systeem. Maar zwijgen is geen optie meer, en wachten op de minister is geen plan.

Tot slot

Dit gaat niet over mij. Het gaat over de mensen die er nu zitten. Op dit moment. Terwijl jij dit leest. In een gebouw waar de tl-buizen aanstaan, de routine de baas is, en de gezichten morgen anders zijn.

Het systeem moet op de schop. Niet over tien jaar. Nu.

En als de instellingen het niet zelf doen, doen we het zonder ze.